QUẢN LÝ, BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA THẾ GIỚI HỘI AN:

Bảo vệ ở tầm xa

Sau 11 năm đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới (4-12-1999 – 4-12-2010), các giá trị di sản đã được bảo tồn và phát huy, từng bước đáp ứng nhu cầu đời sống của cư dân. Tuy vậy, nhiều tồn tại, thách thức đang đặt ra, đòi hỏi phải có chiến lược quản lý, bảo tồn lâu dài và bền vững. Ông Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung tâm Quản lý bảo tồn di tích Hội An (ảnh) cho biết:

Có thể nói, công tác quản lý, bảo tồn di sản văn hóa tại Hội An được đánh giá đã đạt nhiều thành tựu nhưng vẫn còn nhiều tồn tại. Trước hết về con người, chúng ta còn thiếu cả về số lượng, trình độ và năng lực. Di sản không đứng yên, nó luôn vận động trong sự xâm nhập, tác động của quá trình phát triển kinh tế, tốc độ đô thị hóa và cả hành vi ứng xử của con người. Vì thế, năng lực, trình độ của cán bộ phải đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ quản lý một di sản đang không ngừng vận động.

- Ông có thể nói rõ hơn về những tồn tại mà Hội An cần nhìn nhận?

Hiện nay, di sản văn hóa Hội An không chỉ ở trong phạm vi khu phố cổ với diện tích 0,3ha mà đã mở ra cả không gian, cảnh quan đô thị rộng lớn hơn, bao gồm cả sông nước, biển đảo và gần đây, khu vực Cù Lao Chàm đã được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới nên nhiệm vụ quản lý, bảo tồn càng lớn hơn. Đặc biệt, cư dân từ nơi khác đến Hội An định cư ngày càng đông, làm sao để họ trở thành máu thịt và gắn bó với cộng đồng cư dân phố cổ để cùng bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị di sản là cả vấn đề. Việc phát triển kinh tế, phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản văn hóa là thách thức đặt ra với chúng ta.

Thực sự, nhiệm vụ bảo tồn không chỉ đặt ra với các giá trị vật thể mà cả những giá trị phi vật thể. Vậy, nhận thức như thế nào về giá trị phi vật thể cũng là vấn đề. Làm sao để người dân nâng niu, phát huy và hiểu rằng những giá trị văn hóa phi vật thể xuất phát từ mỗi con người là một trách nhiệm lớn. Liên quan đến văn hóa vật thể, có nhiều thách thức đối với chúng tôi. Quần thể di tích Hội An chủ yếu là kiến trúc gỗ và kết cấu vật liệu bằng gạch, ngói, đất nung truyền thống nhưng khi tu bổ thì các loại vật liệu này không thể đáp ứng. Chẳng hạn, gỗ để tu bổ đang bị cấm, nghề sản xuất gạch ngói truyền thống cũng đã tạm ngưng. Thêm vào đó, mật độ hoạt động trong phố cổ rất lớn, rất nhiều vật liệu như vải, tranh, gỗ, tre… có khả năng gây cháy nổ trong phố cổ bất cứ lúc nào.

Di tích kiến trúc thường xuyên bị đe dọa bởi mưa lũ. Ảnh: M.HẢI

- Vậy trong năm 2011 và những năm tiếp theo, chúng ta sẽ làm gì để khắc phục những tồn tại, thách thức đó, thưa ông?

Tỉnh và thành phố Hội An đang trình Chính phủ một quy hoạch đầu tư tổng thể cho công tác quản lý, bảo tồn đô thị cổ gắn với phát triển du lịch. Mong rằng, khi được phê duyệt, quy hoạch tổng thể này sẽ tạo điều kiện để quản lý, bảo tồn di sản căn cơ hơn, gắn với sự phát triển kinh tế du lịch một cách bền vững.

Thực ra, 10 năm trước, Hội An quan tâm đến việc cứu nguy, giữ gìn từng di tích và xây dựng các đề án, các quy chế cho công tác này. Nhưng đến hôm nay, chúng ta cần phải quy hoạch, đầu tư mang tầm chiếc lược và căn cơ, lâu dài hơn. Tức là phải bảo vệ Hội An ở tầm xa hơn, có tính lâu dài hơn. Như vậy, ngoài việc bảo vệ từng công trình di tích kiến trúc, chúng ta cần phải bảo vệ cả tầm xa của nó. Phải khơi thông các dòng chảy để giảm áp lực về môi trường và nguy cơ xói lở đối với khu phố cổ; bảo vệ cả cảnh quan không gian để sự đô thị hóa không tác động vào phố cổ.

Hội An cần có không gian giãn, phát triển đô thị nhưng phải biết phát triển ở đâu, khu vực nào và phạm vi, khoảng cách với khu phố cổ ra sao. Sắp đến, chúng tôi sẽ phối hợp với nhiều ngành, huy động nhiều nguồn không chỉ từ nguồn mục tiêu văn hóa, các chương trình mục tiêu khác của Chính phủ mà kể cả ngân sách, nguồn phát triển du lịch và xã hội hóa các nguồn lực trong xã hội để phân khai cụ thể quy hoạch tổng thể.

Nhiệm vụ nan giải hiện nay là triển khai các biện pháp nhằm chấm dứt tình trạng “phải cứu nguy các di tích mỗi khi mùa mưa lũ đến”. Thành phố đang chỉ đạo kiên quyết bằng cách buộc các chủ di tích đang bị xuống cấp phải trùng tu, tôn tạo; Nhà nước hỗ trợ về chuyên môn, kinh phí và cả vốn vay để tôn tạo. Còn nếu chủ di tích nào có điều kiện kinh doanh nhưng vẫn không chịu sửa chữa thì sẽ có biện pháp khắc phục theo đúng Luật Xây dựng.

Chúng tôi đã và đang làm tất cả những gì có thể để tháo gỡ vướng mắc trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa tại Hội An.

- Xin cảm ơn ông.

QUỐC HẢI ( thực hiện)

Nguồn: baoquangnam.com.vn